Enter Title


EKO - YORUM
Prof. Dr. Mehmet Hüseyin Bilgin


 
01 Mart 2011


Petrol Nereye Gidiyor



Petrolün ateşi, Kuzey Afrika ve bazı Ortadoğu ülkelerindeki politik gerilimle yeniden yükseldi. Özellikle Libya'daki olaylar, petrol fiyatlarında hızlı bir yükselişe yol açtı. 2008 yılındaki tarihi zirvenin ardından 100 doların altında seyreden petrol fiyatları, hızla yükselerek 100 doların üzerine çıktı.

Ortadoğu'daki politik gerilim dışında dünyada petrol fiyatlarını etkileyen çok sayıda faktör var. Faktörlerin bir kısmı talep, diğerleri de arz yönüyle ilgili. Talep tarafında başta Çin ve Hindistan gibi ülkelerin hızla sanayileşmelerinin yarattığı hızlı talep artışı var. Arz tarafında önde gelen faktörler ise dünya petrol rezervleri ve Petrol İhraç Eden Ülkeler Birliği?nin (OPEC) üretim kotası. Bunlara ilave olarak, petrol fiyatlarının artışında spekülatif eğilimlerin de etkili olduğunu söylemek mümkün.

Fiyatlar ne olur?

Libya'daki olaylarla birlikte petrol fiyatlarının hızla yükselmesi, küresel ekonomi çevrelerinde endişeye yol açtı. Ekonomi çevrelerinde bir belirsizlik ve kötümserlik söz konusu. Petrol fiyatlarının 200 dolara kadar çıkabileceğine ilişkin oldukça kötümser senaryolar konuşuluyor. Petrol fiyatlarındaki artışın devam etmesi, hiç kuşku yok ki dünya ekonomisinde maliyet kaynaklı bir enflasyona yol açar. Aynı zamanda küresel kriz sonrası dünya ekonomisinde oluşan canlanmayı da olumsuz etkiler.

Kötümser senaryolara rağmen tahminim, petrol fiyatlarındaki hızlı artışın birkaç hafta içinde duracağı yönünde. Dolayısıyla bir petrol krizi beklemiyorum. Fakat Libya'daki olayların başka Ortadoğu ülkelerine sıçrama ihtimali var. Bu nedenle, yıl genelinde petrol fiyatlarının yüksek düzeylerde, en azından 100 doların üzerinde seyretme ihtimali çok yüksek.

Ekonomi olumsuz etkilenir

Merkez Bankası'nın 2011 yılı için ortalama fiyat tahmini 85 dolar idi. Fakat Merkez Bankası, ocak ayı Enflasyon Raporu'nda 2011 için öngördüğü ortalama petrol fiyatını 85 dolardan 95 dolara yükseltti. Dolayısıyla 100 doların üzerinde, örneğin ortalama 110-120 dolar arasındaki bir petrol fiyatı, Türkiye ekonomisini olumsuz etkiler.

Her şeyden önce petrol faturası artar. 100 doların üzerinde bir fiyat, 2010 yılında 21 milyar doları aşan Türkiye'nin petrol ithalatı faturasını 30 milyar dolara yaklaştırır. Bu, zaten oldukça yüksek düzeylerde olan dış ticaret ve cari açığı ciddi biçimde artırır. Bu çerçevede, cari açığın finansmanı ve sürdürülebilirliği daha önemli bir sorun haline gelir.

Petrol fiyatlarındaki artış, birçok sektörde üretim maliyetlerini artırmak suretiyle bir maliyet enflasyonuna da yol açabilir. Maliyetlerin artması, Türk ihracatçısının rekabet gücünü de olumsuz etkiler. Maliyet artışından ekonomik büyüme de olumsuz etkilenir. Bu durumda, 2011 yılına ilişkin beklentilerin tutturulması çok zorlaşır.